Bardzo ważną kwestią pozostaje także roszczenie pacjenta z tytułu naruszenia jego praw. W sytuacji takiego zdarzenia nasza odpowiedzialność podobnie jak w przypadku innych szkód pozostaje nieograniczona i możemy odpowiedzieć w pełnej wysokości lub ograniczona jest do wysokości trzykrotności wynagrodzenia brutto.
Jak wynika z ostatniego raportu Rzecznika Praw Pacjenta, w latach 2017-2018 prowadzonych było 2900 postępowań wyjaśniających. W 657 przypadkach Rzecznik stwierdził naruszenie praw pacjenta. Najczęściej wskazywane przez pacjentów było naruszanie praw do świadczeń zdrowotnych, dokumentacji medycznej, informacji oraz wyrażania zgody.
Zasądzane zadośćuczynienia do tej pory oscylowały w przedziale od 1000 do nawet 100 000 PLN za doznaną krzywdę. Nie istnieje tutaj ustawowa granica wysokości takiego zadośćuczynienia. W ustawie zapisane jest natomiast, iż powinno ono być „odpowiednie”.
Jakie prawa posiada pacjent?
Prawa pacjenta określa Europejska Karta Praw Pacjenta oraz ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, gdzie opisane są wszystkie aspekty opieki nad chorym w różnych możliwych warunkach środowiskowych. Częściej przytaczane to m.in.:
| Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych | Prawo do odpowiedniej opieki medycznej i profilaktyki z naciskiem na równy do nich dostęp bez względu na płeć, wiek czy zamożność pacjenta. Warto również wspomnieć tu o wynikającym z Europejskiej Karty Praw Pacjenta prawie do innowacji. |
| Prawo pacjenta do informacji | Pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy posiadają prawo do uzyskania przystępnej “informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu.” |
| Prawo do zgłaszania działań niepożądanych produktów leczniczych | Pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy lub opiekun faktyczny mają prawo zgłaszania wszelkich działań niepożądanych wynikających ze stosowania danego produktu leczniczego. |
| Prawo pacjenta do tajemnicy informacji z nim związanych | Osoby wykonujące zawód medyczny są zobowiązane do zachowania w tajemnicy informacji dotyczących pacjenta, pozyskanych w trakcie udzielania świadczeń zdrowotnych, w szczególności związanych ze stanem zdrowia pacjenta. |
| Prawo pacjenta do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych | Pacjent ma “prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody”, po uzyskaniu odpowiednich informacji. Warto zwrócić tu uwagę na formę, w jakiej wymagane jest udzielenie zgody przez pacjenta. Przykładowo, przy zabiegach podwyższonego ryzyka wymagana jest forma pisemna. |
| Prawo do poszanowania intymności i godności pacjenta | Pacjent ma prawo do warunków, które zapewnią mu intymność oraz poszanowanie jego godności, szczególnie w trakcie udzielania świadczeń zdrowotnych. Przepisy stanowią także “prawo do umierania w spokoju i godności.” |
| Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej | Pacjent ma prawo dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Dane te podlegają ustawowej ochronie. Ustawa wskazuje także niezbędne elementy, które prawidłowo stworzona dokumentacja musi zawierać. |
| Prawo pacjenta do zgłoszenia sprzeciwu wobec opinii albo orzeczenia lekarza | Pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy mają prawo do wyrażenia sprzeciwu wobec opinii albo orzeczenia lekarskiego, „jeżeli opinia albo orzeczenie ma wpływ na prawa lub obowiązki pacjenta wynikające z przepisów prawa”. Sprzeciw wnoszony jest do Komisji Lekarskiej działającej przy Rzeczniku Praw Pacjenta. |
| Prawo pacjenta do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego | Pacjent ma prawo do dobrowolnych kontaktów z osobami bliskimi, pod warunkiem, że nie stanowi to zagrożenia dla zdrowia i życia innych. Pacjent wedle ustawy ma także prawo do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej, jednak jej koszty musi wówczas pokryć we własnym zakresie. |
| Prawo pacjenta do opieki duszpasterskiej | Pacjent ma prawo do opieki duszpasterskiej, a w sytuacji pogorszenia stanu zdrowia lub zagrożenia życia podmiot leczniczy ma obowiązek umożliwić pacjentowi kontakt z duchownym jego wyznania. |
| Prawo pacjenta do przechowywania rzeczy wartościowych w depozycie | Pacjent ma prawo do nieodpłatnego pozostawienia swoich rzeczy wartościowych w depozycie zapewnionym przez podmiot leczniczy. |
Jednym z najczęściej podnoszonych jest prawo pacjenta do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych. Coraz częściej dochodzi bowiem do sytuacji, w której pacjent wysuwa roszczenie z tytułu błędu medycznego, który okazuje się jednak jednym z potencjalnych powikłań prawidłowo przeprowadzonej procedury. Pacjent jednak może wciąż otrzymać zadośćuczynienie z tytułu nienależytego poinformowania go o możliwych powikłaniach przed udzieleniem świadczenia, a co za tym idzie – podpisania zgody bez pełnego jej zrozumienia. Szczególnie często może pojawiać się tu argument braku rozmowy z pacjentem przed wykonaniem procedury, a jedynie podsunięcia formularza zgody do podpisu w papierowej formie.
Z powyższego powodu należy przywiązywać wyjątkową wagę do prawidłowo tworzonej dokumentacji medycznej, która później stanowi główną linię obrony oskarżonego lekarza. Ponadto warto pomyśleć o odpowiedniej wysokości zabezpieczenia naszej odpowiedzialności finansowej z tytułu naruszenia praw pacjenta.
